बिर्सने रोग (डिमेन्सिया) को मुख्य जड असन्तुलित खानपान र भिटामिनको कमी, ग्रामीण भेग र महिलाहरू बढी जोखिममा: ल्यान्सेटको अध्ययन

काठमाडौँ – हाम्रो भान्साको असन्तुलित खानपान र शरीरमा आवश्यक भिटामिनको कमीले मस्तिष्कको कार्यक्षमतामा गम्भीर ह्रास ल्याई बिर्सने रोग (डिमेन्सिया) को जोखिम तीव्र पारेको वैज्ञानिकहरूले पुष्टि गरेका छन। विश्वप्रसिद्ध मेडिकल जर्नल ‘द ल्यान्सेट’ मा प्रकाशित एक नयाँ अध्ययन अनुसार दक्षिण एसियाली वयस्कहरूमा भिटामिन डी र बी-कम्प्लेक्सको तीव्र अभावका कारण डिमेन्सियाको खतरा उच्च देखिएको हो, जसमा सहरी क्षेत्रको तुलनामा ग्रामीण भेगका बासिन्दा र पुरुषको तुलनामा महिलाहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित पाइएका छन।

भारतको तेलङ्गाना राज्यमा गरिएको यो अध्ययन ‘द ल्यान्सेट रिजनल हेल्थ साउथइस्ट एसिया’, मा प्रकाशित छ जसलाई 👉 यहाँ क्लिक गरेर पढ्न सकिन्छ। यो अध्ययनले विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्ने र महिलाहरूमा डिमेन्सियाको जोखिम बढी रहेको जनाएको छ। यो अध्ययन सन २०२३ देखि २०२४ बीच गरिएको हो। अध्ययनमा ५५६ जना मध्यम तथा वृद्ध उमेर समूहका वयस्क सहभागी थिए।

अनुसन्धानकर्ताहरूले उमेर, लिङ्ग, शिक्षा, शरीरको तौल सूचकाङ्क (बीएमआई), शारीरिक सक्रियता, सिस्टोलिक रक्तचाप र कुल कोलेस्ट्रोललाई आधार बनाएर काइडे (सीएआईडीइ) स्कोर मार्फत डिमेन्सियाको जोखिम मूल्याङ्कन गरेका थिए। अध्ययन अनुसार सहभागीमध्ये ३९ प्रतिशत व्यक्ति डिमेन्सियाको उच्च जोखिम समूहमा परेका थिए।

क्षेत्रगत रूपमा ग्रामीण क्षेत्रमा जोखिम उल्लेखनीय रूपमा बढी देखिएको छ। अध्ययनमा सहभागी ग्रामीण क्षेत्रका ६० प्रतिशत व्यक्तिमा डिमेन्सियाको उच्च जोखिम देखिएको थियो भने सहरी क्षेत्रमा यो दर २७ प्रतिशत थियो। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार ग्रामीण क्षेत्रमा कम शैक्षिक स्तर, उच्च रक्तचापको अवस्था तथा पोषण सम्बन्धी चुनौतीहरूले यसमा भूमिका खेलेको हुन सक्छ।

महिलाहरूमा पनि जोखिम तुलनात्मक रूपमा बढी देखिएको छ। उच्च जोखिम समूहमा ५५ प्रतिशत महिला र ४५ प्रतिशत पुरुष थिए ।

अध्ययनले डिमेन्सियाको जोखिम र भिटामिनको अवस्था बीच सम्बन्ध पनि देखाएको छ। सहभागीहरूमा सबैभन्दा बढी भिटामिन बी२ (राइबोफ्लाभिन) को कमी ६४ प्रतिशतमा पाइएको थियो। त्यसपछि भिटामिन-डी (४२ प्रतिशत), भिटामिन बी-६ (३४ प्रतिशत), सक्रिय भिटामिन बी-१२ (१७ प्रतिशत), भिटामिन बी-९ (झण्डै ८ प्रतिशत) र भिटामिन बी-१ (३ प्रतिशत) को कमी देखिएको थियो।

उच्च जोखिम समूहमा विशेष गरी भिटामिन डी, बी-२, बी-६, बी-९ र बी-१२ को स्तर कम रहेको अध्ययनले जनाएको छ। तथ्याङ्कीय विश्लेषणपछि पनि भिटामिन डीको कमी डिमेन्सियाको जोखिमसँग स्वतन्त्र रूपमा सम्बन्धित देखिएको अनुसन्धानकर्ताहरूले उल्लेख गरेका छन।

अध्ययनले खानपानको ढाँचासँग पनि डिमेन्सियाको जोखिम सम्बन्धित रहेको देखाएको छ। उच्च जोखिम समूहका व्यक्तिहरूमा दुग्धजन्य पदार्थ, गेडागुडी, बदाम तथा सागसब्जीको सेवन कम देखिएको थियो। यसको विपरीत बेकरीजन्य परिकार, प्रशोधित खाद्य पदार्थ, मासु तथा स्याचुरेटेड फ्याटको सेवन बढी रहेको अध्ययनले जनाएको छ।

त्यस्तै, मस्तिष्क स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित मानिने असन्तृप्त बोसो (अनस्याचुरेटेड फ्याट), क्याल्सियम, आइरन तथा अन्य सूक्ष्म पोषकतत्त्वको सेवन कम देखिएको थियो भने सोडियमको मात्रा बढी रहेको उल्लेख गरिएको छ।

अध्ययनले धुम्रपान, खराब कोलेस्ट्रोल (एलडीएल), ट्राइग्लिसराइड तथा क्रिएटिनिनको उच्च स्तर पनि डिमेन्सियाको जोखिमसँग सम्बन्धित देखाएको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले अध्ययनबाट प्रत्यक्ष कारण-परिणाम सम्बन्ध पुष्टि नहुने स्पष्ट गर्दै डिमेन्सियाको जोखिम घटाउन सन्तुलित आहार, पर्याप्त सूक्ष्म पोषकतत्त्वको सेवन, रक्तचाप नियन्त्रण र स्वस्थ जीवनशैलीमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार डिमेन्सियाका झण्डै आधा जोखिम परिवर्तन गर्न सकिने कारकहरूसँग सम्बन्धित हुने भएकाले प्रारम्भिक हस्तक्षेप र दीर्घकालीन स्वास्थ्य व्यवहार सुधारलाई महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।