नियमित कफी र चियाको सेवनले ‘डिमेन्सिया’ को जोखिम घटाउने: ४३ वर्ष लामो अध्ययनको रोचक निष्कर्ष

काठमाडौँ –  लामो समय सम्म गरिएको एक अनुसन्धानले क्याफिन युक्त कफी र चिया पिउने मानिसहरूमा स्मरणशक्ति कमजोर हुने र बुढ्यौलीमा देखिने ‘डिमेन्सिया’ (बिर्सने रोग) को जोखिम निकै कम हुने देखाएको छ।

१३१,८२१ जना व्यक्तिहरूमा ४३ वर्षसम्म गरिएको निरन्तर अध्ययन पछि शोधकर्ताहरू यो निष्कर्षमा पुगेका हुन।

‘जर्नल अफ द अमेरिकन मेडिकल एसोसिएसन’ (जामा) मा यो प्रतिवेदन प्रकाशित भएको हो, जसलाई 👉 यहाँ क्लिक गरेर पढ्न सकिन्छ । यो प्रतिवेदनले ४३ वर्ष सम्म गरिएको अध्ययनको नतिजा सार्वजनिक गरेको हो।

अध्ययनको मुख्य नतिजा

अमेरिकामा गरिएका दुई ठूला स्वास्थ्य सर्वेक्षणहरू, ‘नर्सेस हेल्थ स्टडी’ र ‘हेल्थ प्रोफेशनल्स फलो अप स्टडी’ बाट प्राप्त तथ्याङ्क अनुसार, धेरै क्याफिन युक्त कफी पिउनेहरूमा थोरै पिउनेहरूको तुलनामा डिमेन्सियाको जोखिम उल्लेख्य रूपमा कम पाइएको छ।

स्मरणशक्तिमा सुधार

अध्ययनले कफी पिउनेहरूको सोच्ने क्षमता र बौद्धिक कार्यक्षमता (कग्निटिभ फङ्सन) पनि अरूको तुलनामा राम्रो भएको देखाएको छ। खासगरी उमेर बढ्दै जाँदा हुने मानसिक ह्रासलाई कम गर्न क्याफिनले मद्दत गर्ने शोधकर्ताहरूको दाबी छ।

कसरी गरियो अध्ययन?

सन् १९८० देखि २०२३ सम्म चलेको यो अध्ययनमा सहभागीहरूको खानपानको विवरण हरेक २ देखि ४ वर्षमा संकलन गरिएको थियो। अध्ययन अवधि भर ११,०३३ जनामा डिमेन्सिया पुष्टि भएको थियो। ती बिरामीहरूको तुलनात्मक अध्ययन गर्दा क्याफिनको नियमित सेवन गर्नेहरू सुरक्षित देखिएका हुन्।

यद्यपि, विज्ञहरूले ठिक्क मात्रामा मात्र कफी र चिया पिउन सुझाव दिएका छन्। क्याफिनको अत्यधिक सेवनले अन्य स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्ने भए पनि ठिक्क मात्रामा यसको सेवन गर्नु मस्तिष्कको दीर्घकालीन स्वास्थ्यका लागि वरदान सावित हुन सक्ने यो अध्ययनले पुष्टि गरेको छ।

अध्ययनका मुख्य बुँदाहरू

• क्याफिनको भूमिका: क्याफिनयुक्त कफी पिउनेहरूमा डिमेन्सियाको जोखिम कम देखियो, तर ‘डिक्याफ’ (क्याफिन हटाइएको) कफी पिउनेहरूमा भने यस्तो कुनै विशेष लाभ देखिएन।
• चियाको प्रभाव: कफी जस्तै चिया पिउनु पनि मस्तिष्कको स्वास्थ्यका लागि फाइदाजनक पाइएको छ ।
• उचित मात्रा: अध्ययनका अनुसार दैनिक २ देखि ३ कप क्याफिन युक्त कफी वा १ देखि २ कप चिया पिउनु स्वास्थ्यका लागि सबैभन्दा बढी प्रभावकारी देखिएको छ।

क्याफिनले मस्तिष्कमा कसरी काम गर्छ?

हाम्रो मस्तिष्कमा एडेनोसिन नामको एउटा रसायन हुन्छ, जसले हामीलाई थकाइ लागेको अनुभव गराउँछ र निद्रा लाग्न मद्दत गर्छ। जब हामी कफी वा चिया पिउँछौँ, त्यसमा भएको क्याफिनले मस्तिष्कका एडेनोसिन रिसेप्टरहरूलाई ‘ब्लक’ गरिदिन्छ।

यसले गर्दा:

• सतर्कता बढ्छ: हामीलाई थकाइ लागेको महसुस हुँदैन र मस्तिष्क बढी सक्रिय हुन्छ।
• डोपामिनको प्रभाव: क्याफिनले ‘डोपामिन’ जस्ता उत्साह जगाउने रसायनहरूको प्रभावलाई पनि बढाउँछ, जसले मुड सुधार्न र एकाग्रता बढाउन मद्दत गर्छ।

डिमेन्सिया र अल्जाइमर्सबाट कसरी जोगाउँछ?

अध्ययनहरूका अनुसार क्याफिनले केवल तत्कालको लागि ऊर्जा दिने मात्र होइन, यसले दीर्घकालीन रूपमा मस्तिष्कको सुरक्षा पनि गर्छ:

• एन्टी-अक्सिडेन्टको भण्डार: कफी र चियामा प्रशस्त मात्रामा ‘पोलिफेनोल्स’ र एन्टी-अक्सिडेन्टहरू हुन्छन्। यसले मस्तिष्कका कोषिकाहरूलाई क्षति हुनबाट बचाउँछ र सुन्निन दिँदैन।
• अमाइलोइड प्ल्याक: अल्जाइमर्स रोग लाग्दा मस्तिष्कमा एक प्रकारको हानिकारक प्रोटिन जम्मा हुन्छ। क्याफिनले यस्तो प्रोटिन जम्ने प्रक्रियालाई ढिलो बनाउने केही अध्ययनहरूले देखाएका छन।
• रक्तसञ्चारमा सुधार: क्याफिनले मस्तिष्कमा हुने सूक्ष्म रक्तसञ्चार लाई दुरुस्त राख्न मद्दत गर्छ, जसले गर्दा मस्तिष्कका कोषहरूले पर्याप्त अक्सिजन र पोषक तत्व पाउँछन्।

अध्ययनका केही प्राविधिक पक्षहरू

• डोज-रेस्पोन्स: यो अध्ययनले कफी धेरै पिउँदैमा फाइदा धेरै हुने भन्ने देखाएको छैन। सबैभन्दा राम्रो नतिजा दिनको २ देखि ३ कप कफी वा १ देखि २ कप चिया पिउनेहरूमा देखिएको छ। यसलाई ‘मोडरेट इन्टेक’ अर्थात् सन्तुलित सेवन भनिन्छ।
• सब्जेक्टिभ भर्सेस अब्जेक्टिभ: अध्ययनले मानिसहरू आफैँले महसुस गर्ने बिर्सने समस्या (सबजेक्टीभ कग्नेटिभ डिक्लाइन) र क्लिनिकल परीक्षणबाट देखिने स्मरणशक्ति (अबजेक्टिभ कग्नेटिभ फग्सन) दुवैमा क्याफिनको सकारात्मक प्रभाव फेला पारेको छ।
• क्याफिन कि डिक्याफ?: डिक्याफ (क्याफिन निकालिएको) कफीमा यो फाइदा नदेखिनुको अर्थ हो, मस्तिष्कको सुरक्षामा कफीका अन्य तत्वहरू भन्दा क्याफिन नै मुख्य भूमिकामा छ।

नियमित रूपमा कफी र चिया पिउँदा मस्तिष्कलाई फाइदा पुग्ने भए तापनि यसको सेवन गर्दा केही कुरामा ध्यान दिनु जरुरी छ। अध्ययनको निष्कर्ष र स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूको सुझावका आधारमा निम्न कुराहरू पालना गर्नु राम्रो हुन्छ ।

• सही मात्रा -अध्ययनले देखाए अनुसार दिनको २ देखि ३ कप कफी वा १ देखि २ कप चिया पिउनु सबैभन्दा उपयुक्त हुन्छ। यो भन्दा धेरै पिउँदा क्याफिनको नकारात्मक असर (जस्तै: ढुकढुकी बढ्ने, छटपटी हुने) देखिन सक्छ।
• समयको ख्याल – क्याफिनको असर हाम्रो शरीरमा ६ देखि १० घण्टा सम्म रहन सक्छ। त्यसैले: दिउँसो २-३ बजेपछि कफी नपिउनु राम्रो मानिन्छ । यस्तै साँझ पख कफी पिउँदा रातीको निद्रा बिग्रन सक्छ। मस्तिष्कको मर्मतका लागि गहिरो निद्रा अनिवार्य छ, जुन डिमेन्सिया रोक्न क्याफिन जत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
• चिनी र क्रिमको प्रयोग –कफी आफैँमा स्वास्थ्यवर्द्धक भए पनि हामीले त्यसमा मिसाउने कुराले यसको गुणस्तर घटाउन सक्छ । धेरै चिनी, फ्लेवर सिरप वा ‘हेभी क्रिम’ मिसाउँदा क्यालोरी बढ्छ। रगतमा चिनीको मात्रा बढ्नु (मधुमेह) डिमेन्सियाको अर्को ठूलो कारक हो। त्यसैले, सम्भव भए सम्म ब्ल्याक कफी वा कम चिनी भएको दूध-कफी पिउनु फाइदाजनक हुन्छ।
• औषधि र स्वास्थ्य अवस्था – सबैका लागि क्याफिन उपयुक्त नहुन सक्छ । यदि तपाईंलाई उच्च रक्तचाप, ग्यास्ट्रिक वा मुटुको समस्या छ भने डाक्टरसँग सल्लाह गरेर मात्र कफीको मात्रा तय गर्नुहोस्। केही औषधिहरूसँग क्याफिनले प्रतिक्रिया गर्न सक्छ, त्यसैले नियमित औषधि सेवन गर्नेहरूले सतर्कता अपनाउनु पर्छ ।
• पानीको सन्तुलन – क्याफिनले शरीरबाट पानी बाहिर निकाल्ने (डाइयुरिटिक इफेक्ट) काम गर्छ। त्यसैले कफी पिउने बानी छ भने दिनभरि पर्याप्त पानी पिउनुहोस् ताकि शरीर ‘डिहाइड्रेटेड’ नहोस्।
• ‘डिक्याफ’ को सीमा – अध्ययनले प्रष्ट पारेको छ कि क्याफिन निकालिएको (डिक्याफ) कफीले डिमेन्सिया रोक्न खासै मद्दत गर्दैन। त्यसैले मस्तिष्कको स्वास्थ्यका लागि क्याफिनयुक्त कफी नै रोज्नुपर्ने देखिन्छ।

कफीलाई एउटा औषधिको रूपमा नभई स्वस्थ जीवनशैलीको एक हिस्साको रूपमा लिनुहोस्। सन्तुलित आहार, नियमित व्यायाम र कफीको ठिक्क सेवनले मस्तिष्कलाई लामो समयसम्म जवान राख्न मद्दत गर्छ।