बालबालिकालाई सानै उमेरमा स्कुल पठाउँदा मानसिक स्वास्थ्यमा असर पर्छ?

काठमाडौँ – ‘के बालबालिकालाई सानै उमेरमा प्रिस्कुल पठाउँदा उनीहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा असर पर्छ? स्वीडेनमा २,००० भन्दा बढी किशोर किशोरीमा गरिएको एक विस्तृत अध्ययनले सानैमा विद्यालय पठाउनु र भविष्यमा देखिने व्यवहारिक समस्या बीचको ‘मिहिन’ सम्बन्ध बारे नयाँ खुलासा गरेको छ। यस अध्ययनले अभिभावकहरूको वर्षौँ देखिको चिन्ता र आधुनिक शिशु स्याहारको प्रभावकारितामाथि नयाँ बहस छेडिदिएको छ।’

यो अध्ययन बिएमजे ओपेन जर्नलमा प्रकाशित छ, 👉 यहाँ क्लिक गरेर पढ्न सकिन्छ। अध्ययन ले स्वीडेनका बालबालिकाको प्रारम्भिक शिक्षा र उनीहरूको किशोरअवस्थाको मानसिक स्वास्थ्य बीचको सम्बन्ध बारे नयाँ तथ्यहरू बाहिर ल्याएको छ।

अध्ययनले सानै उमेरमा प्रिस्कुल भर्ना भएका बालबालिकामा किशोर अवस्थामा पुग्दा केही व्यवहारिक समस्या देखिने ‘झिनो’ सम्भावना रहे पनि समग्र जनस्वास्थ्यमा यसको प्रभाव निकै सीमित रहेको निष्कर्ष निकालेको छ।

अनुसन्धानको पृष्ठभूमि र विधि

स्वीडेनमा प्रायः बालबालिकाहरू एक वर्षको उमेर पुगे पछि प्रिस्कुल जान थाल्छन। ‘कुपोल’ नामक परियोजना अन्तर्गत गरिएको यो अध्ययनमा सन २००० र २००१ मा जन्मेका २,२६१ जना किशोर किशोरी र उनीहरूका अभिभावकलाई समेटिएको थियो।

अनुसन्धानकर्ताहरूले सन २०१३ देखि २०१८ सम्म ती बालबालिका १० कक्षा पुग्दा सम्म उनीहरूको मानसिक स्वास्थ्यको निगरानी गरेका थिए। यसमा मुख्यतया दुई पक्षलाई हेरिएको थियो ।

• बच्चा कति महिनाको उमेरमा प्रि-स्कुल भर्ना भयो?
• बच्चाले प्रिस्कुलमा हप्ताको औसत कति घण्टा बितायो?

मुख्य निष्कर्ष: व्यवहारिक समस्यामा सामान्य वृद्धि

अध्ययनको नतिजा अनुसार, बालबालिका प्रिस्कुल भर्ना हुने उमेर र उनीहरूको पछि देखिने व्यवहार बीच केही सम्बन्ध देखिएको छ ।

भर्ना उमेर: २० महिना वा सो भन्दा ढिलो उमेरमा प्रिस्कुल भर्ना भएका बालबालिकाको तुलनामा १२ देखि १५ महिनाको उमेर मै भर्ना भएकाहरूमा किशोर अवस्थामा पुग्दा व्यवहारिक समस्या (जस्तै: बढी चकचकेपना वा आक्रामक व्यवहार) देखिने सम्भावना १.५२ गुणा बढी पाइयो।

समयको प्रभाव: बच्चाले प्रिस्कुलमा हप्ताको १५ घण्टा बिताओस वा ३५ घण्टा भन्दा बढी, त्यसले भविष्यको मानसिक स्वास्थ्यमा कुनै नकारात्मक वा सकारात्मक असर पारेको भेटिएन।

डिप्रेसन र तनाव: सानैमा विद्यालय पठाउनाले किशोर अवस्थामा डिप्रेसन (उदासिनता) वा आन्तरिक मानसिक तनाव बढने कुनै पनि प्रमाण भेटिएन।

किन यस्तो नतिजा आयो?

अनुसन्धानकर्ताहरूले यो नतिजालाई स्वीडेनको सामाजिक संरचना सँग जोडेर व्याख्या गरेका छन। स्वीडेनमा शिशु स्याहारको गुणस्तर विश्वमै उच्च मानिन्छ। त्यहाँ शिक्षक र विद्यार्थीको अनुपात सन्तुलित छ र कर्मचारीहरू उच्च शिक्षित हुन्छन।

अध्ययनले भनेको छ कि सानै उमेरमा देखिने यो सामान्य भिन्नता ‘जनस्वास्थ्यको हिसाबले चिन्ताजनक छैन।’ वास्तवमा, किशोर अवस्थाको मानसिक स्वास्थ्यमा प्रिस्कुलको उमेर भन्दा पनि परिवारको आर्थिक अवस्था, आमा बुबासँगको सम्बन्धको न्यानोपन र विद्यालयको शैक्षिक वातावरणले बढी प्रभाव पार्ने देखिएको छ।

यो अध्ययन ‘अब्जर्भेसनल’ (अवलोकनात्मक) प्रकृतिको भएकाले यसले सानैमा स्कुल भर्ना हुनु नै समस्याको मुख्य कारण हो भनी ठोकुवा गर्न सक्दैन। अभिभावकहरूले धेरै वर्ष अघिको कुरा सम्झेर जानकारी दिएकाले (रेट्रोस्पेक्टिभ डाटा) यसमा केही तल माथि हुने सम्भावना रहन्छ। साथै स्वीडेनका बालबालिकामा गरिएको यो अध्ययन अन्य देशको हकमा हुबहु लागू नहुन सक्छ।

अभिभावकहरूका लागि यो अध्ययनको सन्देश स्पष्ट छ, बच्चालाई एक वर्ष वा डेढ वर्षको उमेरमा प्रिस्कुल पठाउँदैमा उनीहरूको भविष्यको मानसिक स्वास्थ्य बिग्रिहाल्ने डर मान्नु पर्दैन। यदि शिशु स्याहार केन्द्रको गुणस्तर राम्रो छ र घरको वातावरण सहयोगी छ भने, बालबालिकाको मानसिक विकासमा प्रिस्कुलको उमेरले ठूलो संकट निम्त्याउँदैन।