प्रदूषण, गरिबी र एक्लोपनले मस्तिष्क लाई तीव्र गतिमा बुढो बनाउँदै: ३४ देशमा गरिएको अध्ययनको खुलासा

काठमाडौं- मानिसको मस्तिष्क कुन गतिमा बुढो हुन्छ भन्ने कुरा केवल उसको उमेर वा वंशाणुगत गुणमा मात्र भर पर्दैन। हालै प्रकाशित एक वृहत् अध्ययनले हाम्रो वरिपरिको वातावरण, सामाजिक अवस्था र राजनीतिक स्थिरताले समेत मस्तिष्कको आयुमा गहिरो प्रभाव पार्ने देखाएको छ। यो अध्ययन ‘नेचर मेडिसिन’ जर्नलमा प्रकाशित भएको हो, जसलाई 👉 यहाँ क्लिक गरेर पढ्न सकिन्छ । 

विश्वका ३४ देशका १८,७०१ व्यक्तिहरूमा गरिएको यो अनुसन्धानले ‘एक्स्पोजोम’ अर्थात मानिसले जीवन भर सामना गर्ने वातावरणीय र सामाजिक प्रभावहरूको समग्र योग र मस्तिष्कको स्वास्थ्य बीचको सम्बन्धलाई केलाएको छ।

के हो अध्ययनको निष्कर्ष?

अनुसन्धानकर्ताहरूले स्वस्थ मानिसका साथै अल्जाइमर र डिमेन्सिया जस्ता समस्या भएका व्यक्तिहरूको समेत मस्तिष्क परीक्षण गरेका थिए। अध्ययनका मुख्य बुँदाहरू यस प्रकार छन ।

भौतिक वातावरण र मस्तिष्कको संरचना: प्रदूषण, हावापानी र अन्य भौतिक वातावरणीय कारकहरूले मस्तिष्कको संरचनात्मक पक्ष (स्ट्रक्चरल एजिङ), विशेष गरी लिम्बिक र सेरिबेलम जस्ता क्षेत्रहरूलाई छिटो बुढो बनाउने पाइएको छ।

सामाजिक अवस्था र मस्तिष्कको कार्यक्षमता: सामाजिक र राजनीतिक वातावरण (जस्तै: असमानता, स्वास्थ्य सेवामा पहुँच) ले मस्तिष्कको काम गर्ने तरिका (फङ्सनल एजिङ) मा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ। यसले विशेष गरी सोच्ने र निर्णय गर्ने क्षमतासँग सम्बन्धित ‘फ्रन्टो-टेम्पोरल’ नेटवर्कलाई असर गर्छ।

रोगभन्दा ठूलो प्रभाव:अध्ययनले के देखाएको छ भने, प्रतिकूल वातावरण र सामाजिक अवस्थाले मस्तिष्कलाई बुढो बनाउने जोखिम कुनै स्वास्थ्य समस्या वा रोगले भन्दा ३ देखि ९ गुणा बढी हुन्छ।

विश्वव्यापी विविधता:३४ देशको तथ्यांक विश्लेषण गर्दा देश अनुसारको वातावरणीय र सामाजिक भिन्नताले मस्तिष्कको ‘एजिङ’ मा व्यापक फरक पारेको देखिएको छ।

किन महत्त्वपूर्ण छ यो अध्ययन?

यस अघिका अधिकांश अध्ययनहरूले मस्तिष्कको बुढ्यौलीलाई व्यक्तिगत स्वास्थ्य र वंशाणुगत कारणसँग मात्र जोडेर हेर्ने गर्थे। तर, यो नयाँ खोजले हामी बस्ने समाज र वातावरण कति सुरक्षित र स्वस्थ छ भन्ने कुराले हाम्रो मानसिक तीक्ष्णता र मस्तिष्कको आयु तय गर्ने पुष्टि गरेको छ।

अध्ययनले भौतिक, सामाजिक र राजनीतिक असमानताहरूलाई सम्बोधन गर्नु नै मस्तिष्कलाई स्वस्थ राख्ने एउटा प्रभावकारी उपाय हुन सक्ने सुझाव दिएको छ। यसको अर्थ, केवल व्यक्तिगत खानपान र व्यायामले मात्र पुग्दैन, सरकार र नीति निर्माताहरूले स्वस्थ वातावरण र समतामूलक समाज निर्माणमा पनि उत्तिकै ध्यान दिनु आवश्यक छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो अध्ययनले भविष्यमा मस्तिष्क सम्बन्धी रोगहरूको उपचार र रोकथामका लागि नयाँ बाटो खोल्नेछ। व्यक्तिगत उपचारसँगै वातावरणीय सुधारलाई पनि प्राथमिकता दिनु पर्ने यसको मुख्य सन्देश हो।