भारत : ५वर्ष मा १२२ मेडिकल विद्यार्थीले गरे आत्महत्या, किन भविष्य का डाक्टर ले आफ्नै ज्यान लिदै छन?

नयाँ दिल्ली– भारतमा मेडिकल का विद्यार्थी हरूको आत्महत्या को दर चिन्ताको विषय बन्दै गएको छ । विगत ५ वर्षमा १ सय २२ जना मेडिकल विद्यार्थीले आत्महत्या गरेका छन् ।

ज्यान जोगाउने जिम्मेवारी लिने मानिसहरू किन आफ्नै ज्यान लिइ रहेका छन्? जो विद्यार्थी मेडिकल कलेजमा भर्ना हुन्छन, उनका आमा– बुवा र समाज लाई उनी वाट धेरै उम्मिद रहन्छ । तर धेरै पटक कलेजको वातावरण र शिक्षा नीतिको अगाडि उनीहरू हार्छन् ।

आरटीआई (राइट टु इन्फरमेसन) कार्यकर्ता डा. विवेक पाण्डे ले नेशनल मेडिकल कमिसन मा आरटीआई (सूचनाको अधिकार) दायर गरेका थिए । जसको जबाफमा विगत ५ वर्षमा १ सय २२ जना मेडिकल विद्यार्थीले आत्महत्या गरेर ज्यान गुमाएको तथ्यांक बाहिर आएको छ । जसमध्ये ६४ जना एमबीबीएस र ५८ स्नातकोत्तर मेडिकल विद्यार्थी थिए । यी सबै मध्ये ५ जना विद्यार्थी दिल्लीका थिए ।

यसबाहेक भारत भरमा १ हजार २ सय ७० विद्यार्थीले मेडिकल कलेज छोडे । जसमा १ सय ५३ एमबीबीएस र १ हजार १ सय १७ जना ले मेडिकल स्नातकोत्तर अध्ययन गरिरहेका थिए ।

विद्यार्थीहरूमाथि बढ्दो दबाब डा अविरल माथुरले ‘टाइम्स अफ इन्डिया’ न्युज पेपर लाई लाई बताए अनुसार मेडिकल विद्यार्थीहरूमा अध्ययनको दबाब धेरै बढी हुन्छ र यस बाहेक, धेरै जसो समय उनीहरूको ड्युटी को समय अत्यधिक लामो हुन्छ (कहिले कही ३६ घण्टा), उनीहरूलाई कम आराम, कामको खराब वातावरण, विषाक्त सिनियर, समय र सहयोग प्रणालीको अभावमा उनीहरूले मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी चुनौतीको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ ।

कलेज छोड्दा फाइन

डा.रोहन कृष्ण ले टाइम्स अफ इन्डियालाई भने, ‘केही मेडिकल कलेजहरूमा विद्यार्थी भर्ना भइ सके पछि कलेज छोड्न चाहे उनीहरूलाई ५० लाख रुपैयाँ जरिबाना तिर्नु पर्ने हुन्छ र अर्को ३ वर्ष सम्म परीक्षा दिन पाउँदैनन् ।  बँन्ड् रकम राज्य अनुसार फरक हुन्छ । उनले भने, –‘यस्ता विद्यार्थीहरूको लागि कुनै बाटो रहँदैन । सरकार र आयोगको नीति गत असफलताका कारण यस्तो भएको हो । यदि विद्यार्थीहरू पाठ्यक्रम जारी राख्न चाहँदैनन् भने, उनीहरूलाई ‘फ्री एक्जिट’, पाउनु पर्छ ।

सुधार कसरी होला ? 

डा शंकुल द्विवेदीले भने, ‘चिकित्सा शिक्षा नीतिमा व्यापक सुधारको खाचो छ । ‘नेशनल मेडिकल कमिसन (एनएमसी) परिमिसन, रिन्युवल वा सिट बढाउन मेडिकल कलेज को निरीक्षण गर्छ भने यो एउटा महत्वपूर्ण तथ्याङ्क हुनु पर्छ । उनले यो तथ्यांक चिन्ताजनक रहेको बताए, किनभने यो सिकाइ को तनाव पूर्ण वातावरण र खस्कदैँ गएको मानसिक स्वास्थ्य लाई झल्काउँछ । यो मुलुक को लागि सम्भावित दक्ष जनशक्ति को नोक्सान हो । जो कम्तीमा ४० वर्षसम्म देशको सेवा गर्न सक्थे ।

यो समस्या समाधानका लागि सबै शैक्षिक संस्था, स्वास्थ्य सेवा प्रदायक, नीति निर्माता र विद्यार्थी सङ्गठनहरू एक जुट भएर विद्यार्थीको मानसिक स्वास्थ्य र सहयोग प्रणालीमा सुधारका लागि पहल गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्ने चिकित्सकहरू बताउँछन् ।